Adresa: Cvijićeva 70, 11000 Beograd ; Telefoni: 011/408-6321; 061/6022-237 (dostupan putem Vibera i WhatsApp); 064/128-07-00 ; 063/7260-312


Uvodna razmatranja.

12.10.2022

OBEZBEĐENJA IZVRŠENJA OBAVEZA


-KORPORATIVNE I BANKOVNE GARANCIJE UREDNOG IZVRŠENJA OBAVEZA-

-GARANCIJE POVRAĆAJA AVANSNIH ODNOSNO MEĐUFAZNOG PLAĆANJA-

Pri razmatranju nedovršenosti sistema poslovanja u R. Srbiji, lako se dolazi do zaključka da najozbiljniju i „naj krupniju“ nedovršenost sistema poslovanja predstavlja nedovoljan broj instrumenata i načina obezbeđenja izvršavanja preuzetih međusobnih obaveza učesnika u poslovnim poduhvatima. 

Još u rimskom pravu ustanovljeno je pravilo pacta sun servanda, što znači da je ugovor između stranka, jednom kada je potpisan, kao i zakon u onom  delu u kom regulište međusobne poslovne odnose između učesnika u poslovnom poduhvatu-odnosu. 

U zemljama sa dovršenim sistemima poslovanja postoje veoma raznovrsni načini obezbeđivanja ivršavanja preuzetih obaveza. I zaista bez usavršenog ovog  elementa u sistemu poslovanja, učesnici u sporazumu o poslovnom odnsu predstavljaju, skoro isto što su predstavljali ljudi u vrme „divljeg zapada“. Dakle učesnici poslovanja u takvim sistemima mogu da se bezgranično pozivaju na pomenuto pravilo rimskog prava da je ugovor zakon za stranke, ako stranka čije potraživanje ne može da se efikasno ostvari, zbog toga što ne postoje razvijenii načini obezbeđivanja izvršenja preuzetih obaveza. 

Brojni su načini obezbeđivanja izvršavanja različitih obaveza između strana u poslovnim poduhvatima-odnosu, među kojima se najčašće upotrebljavaju, instrumenti i načini obezbezbeđenja izvršenja obaveza, kao i osiguranja odgovornosti za slučaj skrivljenog neizvršenja preuzetih obaveza iz profesionalnih delatnosti, najčešće, visoko specijalizovanih izvršilaca usluga, odnosno isporučilaca visoko sofisticirane opreme, uređaja, podsklopova i delova određenog uređaja, koji se kasnije montiraju u složen uređaj, sistem uređaja, odnowsno celo složeno postrojenje, u kome se mogu da odvijaju i veoma složeni tehnološki procesi za proizvodnju raznih roba, odnsono proizvoda. 

Suština i zajednička komponenta svih instrumenata obezbeđivanja izvršenja preuzetih obaveza jeste uključivanje, u ulozi garanata naknade štete koja nastaje na strani poverilaca kod neizvršenih, odnosno neuredno izvršenih preuzetih obaveza od strane dužnika tih obaveza, u ulozi garanata naknade štete od strane neutralnih lica, čija neutralnost je glavna komponenta njihovog poslovanja u ovom delu. Ta neutralnost mora  biti priznata najmanje na nacionalnom, a često je ona priznata i na regionalnim, kontinentalnim, a neretko se ta neutralnost stiče i kao priznata na globalnom međunarodnom nivou. Ovo je naročito slučaj kada su u pitanju specijalizovani kontrologri određenih usluga, materijala i tipiziranih uređaja. 

Takve organizacije – treća lica, garanti odnosno garantori, moraju da ispunjavaju brojne uslove koji se zahtevaju u oblasti u kojoj oni pružaju usluge garantovanja urednog izvršenja preuzetih obaveza. Ispunjenost ovih uslova se potvrđuje od strane različitih nacionalnih, regionalnih, kontinentalnih, odnosno globalnih nivoa različitih tela, organa, odnosno organizacija, sačinjenih od predstavnika mnogih država, poslovnih udruženja, a neretko i od predstavnika renomiranih vršioca vrste usluga iz iste oblasti iz koje su i obaveze čije izvršenje se garantuje. O utvrđenosti da određeno treće lice ispunjava potrebne uslove za garantovanje urednosti ispunjavanja obaveza u jednoj oblasti poslovanja izdaju se certifikati, prema uslovima utvređenim od posebnih vladinih (za garantore na nacionalnom nivou) „tela“ ili organizacija, regionalnih tela, odnosno organizacija (za garantore čija ispunjenost uslova je utvrđena na regionalnom niivou) ista je situacija i kod garantore na kontinentalnim i globalnim, tj. svetskom nivou, s tim što za njih to utvrđivanje ispunjenosti utvrđenih uslova za sticanje svojstva neutralnih garantora vrše tela, odnosno organizacije na kontinentalnim, odnosno na globalnom internacionalnom nivou. 

Pri prethodnoj analizi, tj. izlaganju izneli smo da garantori, da bi došli do statusa neutralnih kontrolora urednog izvršenja određenih vrsta usluga, moraju da ispunjavaju određene uslove za sticanje tog svojstva, odnosno statusa. Sasvim je jasno da i ti usovi za svaku skupinu -oblast srodnih obaveza uslovi koji se moraju da ispune, a ti uslovi se utvrđuju najčešće od strane stručnih tela odnosno organizacija, na nacionalnim, regionalnim, kontinentalnim i globalnom nivou. 

Iz iznetog može se zaključiti da se sve obaveze za koje se utvrđuje ispunjenost uslova kod nekog pretendenta za sticanje svojstva neutralnog i stručnog garantora, odnosno kontrolora kvalitativne, odnosno kvantitativne, kao i blagovrememene (uredne ) ispunjenosti obaveza da se prema svojoj srodnosti grupišu u različite oblasti: kao što su uredno ispunjenje obaveza po kvalitetu i kvantitetu, kao i blagovremenosti oderđenih vrsta obaveza, odnosno uredno izvršenje obaveza plaćanja, uredno izvršenje obaveza povraćaja određenih primljenih finansijskih sredstava, prenetih sa račun poverioca na račun dužnika izvršenje obaveza pre otpočinjanja izvršenja određenih obaveza, tzv. garancije povraćaja avansnih plaćanja. 

Zavisno od vrste grupa obaveza za koje garantor garantuje, zavisi i ko se može naći u ulogama garantora. Uglavnom svrha svih njih je da obezbede veoma efikasno, sveukupno i bez sudskih sporova, nadoknađivanje štete, odnosno sprečavanje nastajanja štete, na strani poverioca obaveza čiji dužnici nisu izvršili ili su neuredno izvršili obaveze za koje je garantor, treće nezavisno lice, bilo da je u svojstvu pravnog lica, bilo da je to filzičko lice, što je ređi slučaj i najčešće se susreće kod menica kao instrumenata obezbeđivanja izvršenja obaveza plaćanja, gde se radi o stalno solventnim licima, a obično su to i grupe lica, koje solidarno i odvojeno odgovaraju za naknadu štete nastale na strani poverilaca neke obaveze čiji dužnk nije izvršio obavezu, odnosno jeste izvršio obavezu ali je to izvršenje neuredno, što znači da u nekom svom aspektu nije saobrazno preuzetim usovima, odnosno načinima, rokovima, kvalitetu, kvantitetu i sl. izvršenja, koji čine da je ta obavezna neuredno izvršena. 

Kada su u pitanju pravna lica kao garantori izvršenja obaveza onda su to najčešće banke, sa posebnim vrstama računa odnosno uređenih sistema plaćanja na bazi utvrđenih načina plaćanja od strane poverioca izvršenja neke privredne obaveze, a dužnika obaveze plaćanja, osiguravajuća društva, priivredna društava specijalizovana za utvrđivanje kvaliteta i kvantiteta izvršenja pojedinih vrsta usluga, odnosno upotrebe materijala tačno odrđenih kvaliteta, kao i urednog ispunjenja obaveza isporuka određenih roba, sa preciziranim kvalitetima, kvantitetima, rokiovima i dr. Kako je to već utvrđeno između poverilaca i dužnika određenih obaveza. 

KORPORATIVNE I BANKARSKE GARANCIJE UREDNOG IZVRŠENJA OBAVEZA

  1. Korporativne garancije dobrog izvršenja

Od svih instrumenata obezbeđivanja urednog izvršavanja obaveza najčešće se javljaju garancije urednog izvršenja obaveza od strane dužnika obaveza, prema poveriocima tih obaveza odnosno nosiocima-imaocima potraživanja prema dužnicima obaveza. 

Navedene garancije izdaju holding ili „majke“ kompanije odnosno to može biti svaka kompanija koja pravno-finansiijskim instrumentima ima kontrolu nad kompanijom dužnikom određene obaveze. Ovo je najčešće slučaj u tako zvanim konglomeratima kompanija. 

Svima su poznati veliki sistemi kompanija koje su domicilirane u najrazvijenijim zemljama sveta. Ovo domiciliranje se odnosi na glavnu kontrolnu, najčešće holding kompianiju, kojaj ima svoje „ćerke“ kompanije širom sveta. Skoro da ne postoji iole informisani građanin koji nije čuo za coca cola sistem kompanija, pepsi kolu, Mek Donalds, Dunkin donats, Starbaks i mnoge druge konglomerate kompanija (konglomerati kompanija su grupe kompanija koje u svom sistemu sadrže na desetine, stotine, hiljade pa i više članica kompanija, koje često vrše svoja poslovanja ne samo u jednoj državi, grupi država u jednom regionu, odnosno kontinentu, već i širom sveta, tj. na svim kontinentima) 

Na međunarodnom-globalnom nivou postoje udruženja koja sačinjavaju tzv „crne spiskove“ korporacija koje neredovno izvršavaju svoje obaveze kao garantora isplata štete poveriocima obaveza koje su nastale – prouzrokovane neurednim izvršavanjem obaveze od strane kompanije obavezne da uredno izvrši određenu obavezu prema poveriocu iste. 

  1. Bankarske garancije urednog izvršenja

Ove garancije izdaju najčešće poslovne banke preko kojih dužnici obaveza vrše kompletni deo finansijskog poslovanja. Kažemo najčešće, jer nije uvek slučaj da poverilac obaveze, odnosno nosilac potraživanja, prema dužniku ispunjenja hoće da prihvati da mu garantor urednog izvršenja obaveze, čije izvršenje je on mogao  u potpunosti, odnosno delimično da plati i unapred, garantuje poslovna banka dužnika obaveze. 

Kao što u nekim razvijenim državama postoje F“crni spiskovi“, tako i  na međunarodnom-globalnom nivou postoje udruženja kompanija u određenoj vrsti delatnosti koja sačinjavaju tzv „crne spiskove“ korporacija koje neredovno izvršavaju svoje obaveze kao garantora isplata štete poveriocima obaveza iz oblasti obaveza za koje oni daju garancije koje su nastale – prouzrokovane neurednim izvršavanjem obaveze od strane kompanije obavezne da uredno izvrši određenu obavezu prema poveriocu iste, tako postoje i u nacionalnom, regionalnim, kontinentalnim i globalnim udruženjima banaka isto takvi „crni“ spiskovi banaka koje neredovno i dovoljno brzo i potpuno (uredno) izvršavaju svoje obaveze iz garancija urednog izvršenja obaveza za koje oni izdaju garancije urednog izvršenja. 

GARANCIJE POVRAĆAJA OVANSNIH, ODNOSNO OBROČNIH, TJ. MEĐUFAZNIH PLAĆANJA

Sve ove garancije se odnose na sredstva koja poverioci obaveza isplaćuju dužnicima obaveza pre bilo početka, bilo kompletnog, tj. urednog završetka preuzetih obaveza. Po ovim garancijama garantori se obavezuju da će oni, na prvi poziv poverilaca-korisnika iz tih garancija da su dužnici prekršili ugovovor, odnosno dogovor o urednom izvršenju obaveza izvršiti isplatu naknade štete prouzrokovane navedenim poveriocima obaveza. 

PRAVNO-FINANSIJSKI ODNOSI KOJI SE ZASNIVAJU, POSTOJE I NASTAJU U POSLOVIMA OBEZBEĐIVANJA UREDNOG IZVRŠAVANJA UGOVORNIH OBAVEZA: 

  1. Pravno-finansijski dnosi između poverioca i družnika određene obaveze pre i posle izvršenja obaveze, odnosno pre i posle korišćenja prava iz garancije urednog izvršenja obaveze odnosno garancije za povrašaj sredstava uplaćenih od strane poverioca pre urednog izvršenja kompletne obaveze, odnoso posle isplate naknade štete nakon neurednog izvršenja

  2. Pravno-finansijski odnosi između dužnika obaveze i izdavaoca garancije pre izvršenja obaveze, odnosi posle isplate određenog iznosa naknade štete poveriocu obaveze

  3. Odnos između garantora urednog izvršenja obaveze i dužnika obaveze pre izdavanja garancije, kako bi se obezbedilo izvršavanje obaveve, odnos između istih lica u toku izvršavanja obaveze, odnos između dužnika obaveze i garantora u vreme kada je garantor primio poziv poverioca obaveze da garantor isplati određeni naknadu štete, nakon neizvršenja, odnosno neurednog izvršenja obaveze, poveriocu te obaveze, svi navedeni odnosi kada se radi o garanciji povraćaja avansnih plaćanja, odnosno obročnih, faznih, odnosno međufaznog plaćanja poverioca-dužniku pre izvršenja ovih obaveza, da bi se obezbedila, pribavila obaveza garantora da izda garanciju povraćaja avansnog i svih drugih plaćanja pre urednog finalnog izvršenja obaveze. 

Kao što je vidljivo, i iz malog broja navedenih odnosa, isti su veoma brojni i moraju se veoma  precizno regulisati između učesnika bilo kog od navedenih i drugih odnosa. 

O ovome će detaljnije biti izlagano u narednom poglavlju, kako bi se omogućilo zainteresovanim čitaocima da ne budu preopterećeni ne samo složenošću materije koja se izlaže, već i kvantiitetom izloženog materijala. 

U nastavku pogledajte prvi deo ove teme. 


Komentari

Vaše ime i prezime*
Vaš email*
Vaš komentar*