Adresa: Cvijićeva 70, 11000 Beograd ; Telefoni: 011/408-6321; 061/6022-237 (dostupan putem Vibera i WhatsApp); 064/128-07-00 ; 063/7260-312


Uvodna razmatranja o temi

01.11.2022

-DALJE O SISTEMIMA OBEZBEĐIVANJA UREDNOG IZVRŠAVANJA OBAVEZA- 

- MENICE-DOKUMENTARNI AKREDITIVI, CERTIFIKATI KOMPANIJA ZA UTVRĐIVANJE UGOVORENOG KVALITETA IZVRŠENJA OBAVEZA, ESKRO RAČUNI BANAKA


MENICE KAO INSTRUMENTI IOBEZBEĐIVANJA UREDNOG IZVRŠAVANJA UGOVORNIH OBAVEZA 

U delu 3 o navedenoj temi smo pomenuli i menice kao načine obezbeđivanja urednog izvršavanja ugovornih obaveza, uz napomentu, da se iste najčešće javljaju kada su garantori urednog izvršavanja ugovornih obaveza fizička lica. Međutim, menice se često pojavljuju u istoj ulozi i kada su ovi garantori privredni subjekti i to kako kada su u pitanju fizički subjekti kao garantori, tj. preduzetnici, tako i kada su u pitanju garantori pravna lica, tj. društva lica, odnosno kapitala, tj. razni oblici kompanija, koji termin je najrasprostranjenije prihvaćen za označavanje pravnih lica u ulozi vršilaca raznih vrsta poslovnih delatnosti. 

Najbitnije je da se u oba slučaja zasnivaju ili mogu da zasnuju različiti odnosi među učesnicima ovakvog garantovanja urednog izvršavanja ugovornih obaveza. 

VRSTE MENICA KOJIMA SE VRŠI OBEZBEĐIVANJE UREDNOG IZVRŠENJA UGOVORNIH OBAVEZA 

Kada je u pitanju garantor urednog izvršenja ugovornih obaveza onda-odnosno onaj koji je svojim plaćanjem po meničnom poslu je obavezan i da izvrši isplatu odgovarajuće svote novca-poveriocu iz osnovnog posla, zbog toga što dužnik urednog izvršenja ugovorne obaveze nije uredno izvršio svoju obavezu. 

TRASIRANE I SOPSTVENE MENICE-ODNOSNO SOLO MENICE

TRASIRANE MENICE

Trasirane menice su hartije od vrednosti po naredbi koje se koriste kako u domaćem pravnom prometu, tako i u međunarodnom. Trasirana menica je takva hartija od vrednosti kojom se vrši kako plaćanje kao izvršavanje osnovne obaveze, tako i plaćanje u funkciji obezbeđivanja urednog iizvršenja ugovornih obaveza. 

Menica se najčešće koristi kao hartija od vrednosti kojom se vrši obezbeđenje urednog izvršenja obaveze plaćanja ugovorne  cene, odnosno povraćaćaja avansnog i obročnih plaćanja, prema izveštajima dužnika o stepenu izvršenosti neke ili svih svojih ugovornih obaveza prema poveriocu. 

Odnosi koji nastaju prilikom upotrebe menice kao načina garantovanja urednog izvršenja ugovornih obaveza: 

Trasirana menica je takva hartija od vrednosti koju izdaje dužnik neke obaveze odnosno garantor urednog izvršenja obaveze, koja je najčešće neodređena -nepopunjena u pogledu visine svote koja se ima isplatiti, ako dužnik obaveze-obaveza ne bude, u izvršavanju svoje obaveze, odnosno obaveza, u svemu postupao u skladu sa ugovorom ( o osnovnim poslom-komercijalnim ili nekim drugim vrstama ugovora) definisanih obaveza. 

Tada izdavalac menice, dužnik ili garantor izdaje menicu, vuče je trećem licu trasantu (koje će platiti menični iznos) Kada trasant prihvati (akceptira menicu) i predaje je poveriocu obaveze, kao instrument obezbeđenja urednog izvršenja svojih obaveza, te tako garantuje da će određeni iznos novca u određenoj valuti biti plaćen od strane nekog trećeg lica, nazvanog trasanta, odnosno avaliste-garantora po izdatoj menici, sa kojim je dužnik i izdavalac menice, prethodno zaključio ugovor o garantovanju izvršenja plaćanja svote novca naznačene u menici od strane tog lica-koje je poverilac obaveze iz osnovnog posla. Tako se treće lice garantor  obavezuje da će izvršiti navedenu obavezu plaćanja umesto dužnika te obaveze, ukoliko dužnik obaveze to ne učini sam. Ovim se treće lice-trasant, odnosno avalista određuje kao isplatilac određenog iznosa novca, u određeno vreme i na određenom mestu, tj. da će isti isplatiti poveriocu obaveze iz osnovnog posla, u slučaju da je dužnik propustio da izvrši neku ili više obaveza, odnosno ukoliko je neuredno izvršio jednu ili više svojih obaveza iz osnovnog ugovora. 

Pošto se menica najčešće izdaje kao blanko menica, tj. menica u kojoj je određeno samo ko je izdavalac menice, tj. trasat iste, trasant, tj. platilac, odnosno avalista-garantor po menici (i osnovni dužnik menične obaveze) i ko je garantor (koji će isplatiti menični iznos) koji će izvršiti plaćanje menice, a tu su i ostali menični elementi koje treba da se unesu u menicu, a na osnovu sporazuma o popunjavanju menice koji se mogu da regulišu, kako osnovnim ugovorom, tako i posebnim meničnim sporazumom, koji smo upravo pomenuli. 

Bez obzira kojim aktom od navedena dva se vrši određivanje iznosa do koga menični poverilac, odnosno poverilac obaveze iz osnovnog posla može da upiše u menicu, zatim datuma isplate, mesta isplate i ostalih meničnih elemenata kako bi menica bila naplativa. 

Kao i kod korporativnih i bankarskih garancija urednog izvršenja ugovornih obaveza, isti je slučaj i sa ovom trasiranom menicom, u pogledu odnosa koji se zasnivaju da bi ovakav način obezbeđivanja urednog izvršenja obaveza bio punovažan i efikasan, odnosno efektivan. 

Naime, prilikom podnošenja na naplatu uredno popunjene menice trasant (menični platac) proverava ispravnost popunjenosti menice, a tada pristupa isplati meničnog iznosa novca, bez prava da osporava ili čak i da ispituje da li je tačno da dužnik izvršenja obaveze u svemu postupio u skladu sa ugovorom kojim je regulisana obaveza. Jednom kada bude menična svota plaćena poveriocu, odnosno od njega ovlašćenom licu, nastaju složeni odnosi između dužnika obaveze iz osnovnog posla, lica koje je određenno da isplati meničnu svotu novca, kao i samog poverioca-korisnika menice, kako je to objašnjeno kod korporativnih i bankarskih garancija urednog izvršenja obaveza. 

SOLO MENICA

Solo menica je, takođe, hartija od vrednosti plativa po naredbi, s tim što kod ovog tipa menice nastaju odnosi samo između izdavaoca menice i meničnog poverioca, tj. između dužnika i poverioca u osnovnom ugovoru. Ovo sredstvo ozbzbeđenja plaćanja je mnogo manje u upotrebi zbog svog nižeg nivoa efikasnosti obezbeđivanja urednog izvršenja ugovornih obaveza. Inače, sve ostalo, rečeno o trasiranoj menici važi i za ovu vrstu menice.  Ko dove vrste menice, izdavalac menice je istovremeno i platac po menici. U našem pravu, u odnosu na samo obavezivanje ugovorom, ovde je najjača dodatna povoljnost što je svaka menica i verodostojna isprava, te se prema izdavaocu menice ne pokeće parnični postupak za obavezivanje plaćanja po menici, već se na o snovu menice-kao verodostojne isprave, odmah predaje sudu predlog za donošenje rešenja o dozvoli prinudnog izvršenja od strane izdavaoca menice, odnosno avaliste-garantora da će menica biti uredno plaćena (honorirana-ispoštovana)

 DOKUMENTARNI AKTEDITIVI KAO INSTRUMENTI OBEZBEĐIVANJA UREDNOG IZVRŠENJA UGOVORNIH OBAVEZA

Ovaj instrument obezbeđenja urednog izvršenja ugovornih obaveza je obavezno vezan za banku dužnika obaveze, kao i za banku poverioca obaveze iz osnovnog ugovora. Ovo znači da se ovaj instrument ne bi mogao koristiti bez navedene dve banke kao učesnika u postupku obezbeđivanja urednog izvršavanja ugovornih obaveza.

Ugovorom o akreditivu, poverilac iz osnovnog ugovara sa svojom poslovnom bankom sačinjava ugovor kojim se banka obavezuje da da nalog banci dužnika obaveze iz komercijalnog ugovora da stavi na raspolaganje, odnosno da isplati dužniku ugovorne obaveze na osnonovu spacificiranih (strogo specificiranih) dokumenata koje korisnik akreditiva mora da prezentuje banci kod koje je u njegovu korist “otvoren” akteditiv, a koji su ujedno i dokazi da je poverilac iz osnovnog ugovora u situaciji da bi banka bila u obavezi da izvrši plaćanje određenih iznosa, specificiranih, kako u osnovnom ugovoru, tako i u ugovoru zaključenim između nalogodavca banci da preko banke u mestu dužnika  obaveze iz osnovnog posla otvori akreditiv u korist dužnika obaveze. 

Akreditivi mogu da budu potvrđeni ili obični-odnosno nepotvrđeni aktreditivi. Ali su u oba slučaju dokumentarni. Kod potvrđenih akreditiva, banka koja je postupila po nalogu banke poverioca, koji joj je izdao poverilac obaveze, dužna, da na osnovu ispravnih dokumenata koje joj prezetuje korisnik akreditiva, tj. dužnik obaveze iz osnovnog posla da izvrši isplatu iznosa koji je definisan osnovnim ugovorom, odnosno nalogom banke poverioca obaveze, da ona druga banka potvrdi aktreditiv, a i da na osnovu tih dokumenata koje joj prezentuje dužnik preuzima obavezu da isplati dužniku novac, bez obzir da li joj je prethodno banka poverioca uplatila novac za to, izvrši isplatu dužniku, prema nalogu koji je ona dobila za otvaranje, kao i garantovanje isplate iz akreditiva, na osnovu dokumentata koji su u skladu sa onima koji su precizirani u nalogu za otvaranje i potvrdu akteditiva. Banka koja je otvorila i potvrdila aktreditiv, garantuje dužniku iz osnonvog ugovora, da će mu na osnovu precizno definisanih dokumenata o tome  da je dužnik u svemu uredo izvršio svoju obavezu, odnsono obaveze iz osnovnog posla. U tom slučaju banka dužnika će izvršiti jednu ili više isplata određenih iznosa novčanih obaveza, a sve prema nalogu koji je sama ta banka primila od banke koja je naložila otvaranje i potvrdu akreditiva.

Izdavanje potvrde akteditiva od strane banke dužnika se reguliše ugovorom između banke izdavaoca naloga za otvaranje i potvrde akteditiva i banke koja otvara, potvrđuje I isplaćuje sredstva iz potvrđenog akreditiva. 

Akreditivi mogu da se koriste i u domaćem i u međunarodnom pravnom prometu. Međutim, mnogo je češća njihova “upotreba” kao sredstva obezbeđivanja urednog izvršavanja ugovornih obaveza u međunarodnom pravnom prometu. Dakle, u najkraćem, akreditivi su masovno u upotrebi, kada se radi o višekratnom izvršavanju obaveza, tj. kroz duži vremenski period. 

ESKROU RAČUNI 

Ovaj instrument obezbeđenja plaćanja podrazumeva obavezno učešće banaka, kod kojih se otvaraju računi. Kod ovog instrumenta obezbeđivanja urednog izvršavanja obaveza poverilac obaveze iz glavnog komercijalnog posla uplaćuje određeni iznos sredstava na svoj eskro račun u određenoj banci, u skladu sa glavnim komercijalnim ugovorom da bi banka mogla da izvrši plaćanje u ime i za račun poverioca, sa ekskrou računa poveriočevom dužniku na osnovu preciziranih dokaza o urednom izvršenju obaveze iz osnovnog posla, od strane dužnika. 

Kada dužnik uredno izvrši svoju obavezu, prezentira banci, u kojoj je otvoren escro račun, dokaze o urednom izvršenju ugovornih obaveza. Dokazi su precizirani između strana u glavnom komerciijalnom ugovoru, a banka mu isplaćuje, odjednom ili u više obroka (kako je to precizirano glavnim ugovorom) iznose novca utvrđene u osnovnom ugovoru, koje je  druga strana prethodnno uplatila na eksrou račun u toj banci. S obzirom da su dokazi veoma precizno definisani, a i dužnost banke nije složena, ovo je jedan od veoma efikasnih načina obezbeđivanja urednog izvršavanja ugovornih obaveza. 

SPECIJALIZOVANE KOMPANIJE ZA KONTROLU UREDNOSTI IZVRŠENJA OBAVEZA IZ OSNOVNOG POSLA

U ovom slučaju radi se o nezavisnim, profesionalnim kontrolorima, najčešće kvaliteta materiijala i usluga-rada, dužnika obaveza. Ove kompanije imaju međunarodno “priznanje” njihove ekspertize u proveri kvaliteta određenih vrsta materijala, gotovih proizvoda i izvršenog rada. Ovi specijalizovani kontrolori odgovaraju za neuredno izvršavanje obaveza i nesavesno izdavanje certifikata, odnosno neoppravdano-neosnovano odbijanje izdavanja certifikata o ispunjenosti obaveza u pogledu kvaliteta -I u celosti urednost izvršenja obaveza od strane dužnika. 

Ovi učesnici u pravnom prometu, veoma često imaju svoje podružnice-ćerke kompanije u najvećim centrima sveta gde se odvija promet roba i usluga. Njihovi certifikati, tj. potvrde o kvalitetu materijala, proizvoda i izvršenih usluga su veoma često obavezan document za sticanje prava od strane dužnika obaveza da naplate svoja potraživanja iz akreditivia, odnosno eskrou računa za čija kreiranja su zadužene banke. Banka može da bude odgovorna, kod ovih načina obezbeđivanja urednog izvršavanja ugovornih obaveza, samo ukoliko nije savesno i u skladu sa nalozima za otvaranje-ustanovljavanje ovih instrumenata obezbeđivanja urednog izvršavanja ugovornih obaveza nije uredno sama izvršila proveru ispunjenosti uslova propisanih za vrste dokaza, na osnnovu kojih i jedino onakvih dokaza, kako su isti definisani ugovorima o glavnom poslu, banci prezentirani dokumenti. U tom slučaju, svakako, banka je u obavezi da izvrši isplatu naknade štete nalogodavcu za ustanovljavanje ovakvih instrumenata obezbeđivanja plaćanja.

Osim ovog slučaja, banke su u obavezi da nadoknade štetu onom ko je pretrpi, ukoliko banka, bez odlaganja, odnosno neosnovano ne izvrši svoju obavezu plaćanja ili provere dokumenata-dokaza o ispunjenosti uslova za korišćenje sredstava sa eskrou računa.  

Pogledajte u nastavku treći deo ove teme. 

Beograd 01.11. 2022.godine                                    AUTOR: Advokat Omer Ćehović


Komentari

Vaše ime i prezime*
Vaš email*
Vaš komentar*